Otizmde Aşırı Seçici Yeme ve Yiyecek Reddi: Doku Hassasiyeti ve Besin Zincirleme Yöntemi
Seçici Yeme Davranışının Nörobiyolojik Sebepleri
Otizmli bir çocuk yemek yerken yalnızca lezzeti tatmaz; yemeğin tüm duyusal bileşenleriyle başa çıkmak zorundadır:
Ağız İçi Dokunma Hassasiyeti (Oral Defensiveness): Pütürlü, lifli veya yapışkan yiyecekler çocuğun ağzında adeta bir kum tanesi veya iğne batması hissi uyandırabilir.
Koku ve Görsel Seçicilik: Yiyeceğin rengindeki ufak bir ton farkı veya kokusu çocukta zehirlenme korkusuna benzer yoğun bir kaygı (neofobi - yeni gıda korkusu) yaratır.
Rutin İhtiyacı: Yiyeceğin her zaman aynı marka, aynı pakette ve aynı şekilde sunulması çocuğa kontrol hissi verir.
Zayıf Oral Motor Beceriler: Dil ve çene kaslarının yeterince gelişmemiş olması, eti veya sebzeleri çiğneyip yutma sürecinde boğulma korkusu yaratabilir.
Çocuğu zorla beslemek, ağzını açmaya zorlamak veya ceza vermek durumu daha da kötüleştirir ve kronik gıda travmasına yol açar. Güven hissi inşa edilmeden hiçbir yeni besin kabul görmez.
Besin Zincirleme (Food Chaining) Tekniği
Beslenme terapisinde dünyaca kabul görmüş en etkili yöntem 'Besin Zincirleme'dir. Bu teknikte, çocuğun halihazırda severek tükettiği bir yiyeceğin duyusal özellikleri (tat, doku, sıcaklık) temel alınarak çok yakın benzerlikteki yeni bir yiyeceğe küçük köprüler kurulur.
Örnek Zincir: Çocuk sadece 'çıtır patates cipsi' yiyorsa ➔ Fırınlanmış çıtır patates dilimleri ➔ Çıtır fırınlanmış havuç cipsi ➔ Fırınlanmış tatlı patates ➔ Haşlanmış patates püresi.
- 7 Adımda Besine Yaklaşma Protokolü: 1. Bakma ➔ 2. Masada Durmasına İzin Verme ➔ 3. Koklama ➔ 4. Parmağıyla Dokunma ➔ 5. Dudağına Değdirme ➔ 6. Diliyle Yalayıp Tükürme ➔ 7. Isırıp Yutma.
- Ayrı Tabak Kullanımı: Yeni yiyeceği çocuğun tabağına koyup diğer yemekleri kirletmeyin; masada 'Öğrenme Tabağı' adında küçük ayrı bir tabak bulundurun.
- Yemek Saati Rutinleri: Yemekleri her gün aynı saatte, televizyon/tablet kapalıyken ve tüm ailenin bir arada oturduğu sakin bir masada yiyin.
Sonuç ve Değerlendirme
Beslenme terapisi sabırla inşa edilen milimetrik bir yolculuktur. Bir çocuğun yeni bir besini kabul etmesi 20 ila 30 kez o besinle temas etmesini gerektirebilir.
Sıkça Sorulan Sorular
Çocuğun beslenmesi çok kısıtlıysa vitamin eksikliği nasıl önlenir?
Mutlaka çocuk doktoru kontrolünde kan tahlilleri (Demir, B12, D vitamini, Çinko) yapılmalı ve gerekirse hekim önerisiyle sıvı/damla formunda gıda takviyeleri verilmelidir.
Yemekleri blenderdan geçirip sıvılaştırmak doğru mudur?
3-4 yaşından sonra sürekli püre ile beslemek çiğneme kaslarının tembelleşmesine yol açar. Pürenin kıvamı her hafta çok az miktarda pütürlendirilerek katı gıdaya kademeli geçiş sağlanmalıdır.