Otizmde Sosyal Öyküler: Davranış ve Rutin Kazandırmada Nasıl Kullanılır?
Sosyal Öykülerin Temel Amacı Nedir?
Sosyal öyküler bir 'emir listesi' veya 'davranış cezalandırma aracı' değildir. Temel amacı çocuğu eleştirmek değil, sosyal duruma dair doğru bilgi vermek, belirsizliği ortadan kaldırmak ve çocuğun o an ne hissedeceğini ve ne yapabileceğini öngörmesini sağlamaktır.
Sosyal Öykü Yazmanın Altın Kuralları
Etkili bir sosyal öykü yazarken Carol Gray'in belirlediği cümle oranlarına ve anlatım diline dikkat edilmelidir:
- Betimleyici Cümleler: Durumu tarafsızca anlatır. (Örn: 'Bazen berbere gideriz. Berberde büyük aynalar ve makaslar vardır.')
- Perspektif / Bakış Açısı Cümleleri: Başkalarının his ve düşüncelerini açıklar. (Örn: 'Kuaför saçımı keserken canımın acımamasına dikkat eder.')
- Yönlendirici Cümleler: Çocuğa önerilen davranışı nazikçe sunar. 'Yapmalısın' yerine 'Deneyebilirim' dili kullanılır. (Örn: 'Saçım kesilirken koltukta sakin oturmayı deneyebilirim.')
- Olumlu Cümleler: 'Koşma' veya 'Bağırma' yerine 'Yavaş yürürüm', 'Kısık sesle konuşurum' gibi olumlu alternatifler yazılır.
Sosyal öyküyü kriz anında değil; çocuk tamamen sakin ve keyifliyken, hedeflenen olaydan (örneğin doktora gitmeden veya saç kestirmeden) birkaç gün önce düzenli olarak okuyun.
Sonuç ve Değerlendirme
Görsel ve net sosyal öyküler, çocuğunuzun dünyadaki belirsizlik korkusunu güven ve öngörülebilirlikle değiştirir.
Sıkça Sorulan Sorular
Sosyal öykülere resim eklemek zorunlu mu?
Görsel hafızaları çok güçlü olan otizmli çocuklar için çocuğun kendi fotoğrafı veya net çizimlerle desteklenen öyküler çok daha hızlı ve kalıcı etki gösterir.